Тянь-Шань арқары(Ovis ammon karelini)
Тянь-Шань арқары— қуысмүйізділер тұқымдасына (Bovidae), қойлар туысына (Ovis) жататын ірі жұптұяқты сүтқоректі жануар. Орталық Азияның таулы аймақтарын мекендейді. Негізінен жартасты беткейлерде, биік таулы үстірттерде және ашық тау аңғарларында кездеседі.
Дене бітімі мығым, аяқтары күшті әрі тік жартасты беткейлерде қозғалуға бейімделген. Жүнінің түсі көбіне сұрғылт-қоңыр немесе құм түстес қоңыр, денесінің төменгі бөлігі ашығырақ болады. Аталықтарының мүйіздері ірі әрі шиыршықталып иілген, ал аналықтарының мүйіздері әлдеқайда кіші немесе мүлде болмауы мүмкін.
Тіршілік ету ерекшеліктері: таутекелер бірнеше дарадан бірнеше ондаған басқа дейін топтасып тіршілік етеді. Шөптермен, қияқөлеңдермен және басқа да биік таулы өсімдіктермен қоректенеді. Қыста қар жамылғысы жұқа жерлерге қарай қоныс аударады. Күйлеу кезеңі қазан–қараша айларына сәйкес келеді. Буаздық мерзімі шамамен 160 күнге созылады. Әдетте аналығы бір қозы туады, сирек жағдайда екі қозы тууы мүмкін.
Қорғау мәртебесі: Тянь-Шань арқары — қорғауды қажет ететін сирек жануар және Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген. Негізгі қауіп-қатерлеріне браконьерлік, мекен ету ортасының қысқаруы мен бөлшектенуі, сондай-ақ үй жануарларымен қорек үшін бәсекелестік жатады.
